İSMAİL ŞEN/PİRHASAN DOĞAN – Elazığ’ın Ağın ilçesinde yaşayan 9 çocuk annesi 70 yaşındaki Cavide Can, ailesinin geçimini sağlamak için sacda başladığı tescilli Ağın leblebisi üretimini, kurduğu tesis sayesinde yıllık yaklaşık 100 tona çıkardı.
İzmir’den 35 yıl önce eşinin memleketi Ağın’a yerleşen Can, inşaatlarda çalışan eşinin kansere yakalanmasının ardından evin geçimini üstlenmek zorunda kaldı.
2’si zihinsel engelli olan 9 çocuğunu kimseye muhtaç etmeden büyütmek için yaşadıkları ilçeye özgü leblebi üretimine başlayan Can, evinde her gün, yörede yetiştirilen tüylü nohutları meşe odunu külü katılan tuzlu suda haşladı.
Haşlanan nohutları daha sonra 200-300 dereceye kadar kızdırılan ekmek sacında gevreklik kazanana kadar kavuran Can, soğuyan leblebileri kabuklarından ayırıp torbalar halinde satarak gelir elde etti.
30 yıl boyunca ailesinin geçimini sacda kavurduğu leblebinin satışından sağlayan Can, ek kazanç için leblebinin yanı sıra cevizli sucuk ve pekmez gibi ürünler de hazırlayarak satışa sundu.
9 torunu da bulunan Can, büyük emek verdiği ve yıllarca geçimini sağladığı tescilli Ağın leblebisi üretimini ileride çocuklarının sürdürmesi için büyütmeye karar verdi.
Can ve 30 yaşındaki oğlu Mehmet Can 5 yıl önce endüstriyel makinelerle donatılmış bir imalathane kurarak üretimi artırdı.
Kurulan imalathanede biri torunu olmak üzere, 3 kişiye istihdam sağlandı.
Ürettiği leblebiyi daha önce yalnızca yakın çevresine, akrabalarına ve ilçe halkına satan Can, bu lezzeti kurulan imalathane sayesinde ülkenin tüm bölgelerine ulaştırmaya başladı.
İlerleyen yaşına rağmen günün erken saatinde uyanarak evinin günlük işlerini yapan Can, ardından imalathaneye gidiyor, 300 derece sıcaklıktaki ocağın başına geçip oğlu ve zaman zaman destek için gelen torunuyla Ağın leblebisi üretimini sürdürüyor.
“Beyim rahatsızlanınca tüm yükü üstüme aldım”
Geçen yıl eşini kaybeden Cavide Can, AA muhabirine, eşinin kansere yakalanmasının ardından evin tüm yükünü omuzlamak zorunda kaldığını söyledi.
Karşılaştığı zorluklar karşısında hiç pes etmediğini ve çocuklarının geleceği için büyük emek verdiğini ifade eden Can, “Beyim inşaatlarda çalışıyordu, hastalanınca leblebi işine koyuldum. Beyim rahatsızlanınca tüm yükü üstüme aldım. Çocuklarım için 30 sene sac üzerinde kumda nohut kavurarak yaptım bu işi. Pestil, pekmez, cevizli sucuk da yaptım. 9 çocuğumu büyütmek için bu mücadeleyi verdim.” dedi.
Can, geleneksel yöntemlerle sac üzerinde kavurarak günlük yaklaşık 150 kilogram leblebi üretebildiğini anlatarak “Baktım böyle olmuyor, çocuklarıma bu işi büyütelim, bırakmayalım dedim. Çocuklarım makine aldılar, daha çok üretmeye başladık. Ben yine başlarındayım, lezzet tariflerimle.” diye konuştu.
“Gücüm yettiği kadar çalışıyorum”
İlerleyen yaşına rağmen çalışma azmiyle çocuklarına ve çevresine de örnek olduğunu belirten Can, bir kenara çekilip dinlenmek yerine üretimi sürdürdüğünü ifade etti.
Can, şunları söyledi:
“Bana ‘Anne yapma yeter artık.’ diyorlar ama ben duramıyorum. Sabah 06.00’da kalkıyorum, hiç durmuyorum. Gençlerimize de yaşlılarımıza da söylüyorum, hep çalışsınlar. Çalışmak gibi iyi bir şey yok. Yani çalıştıkça insan açılıyor. Gücüm yettiği kadar çalışıyorum. 70 yaşındayım, ellerimin karası gösteriyor. Hiç durmuyorum, hep çalışıyorum. Herkese tavsiye ediyorum, çalışınlar, çalışmak ayıp değil. Gücünüz yettiği kadar çalışın.”
“Bu iş bize anne mirası”
Oğlu Mehmet Can da geçen yıl babasını kaybettiklerini belirterek, onun rahatsızlığı nedeniyle annesinin, ikisi zihinsel engelli olan 8 kardeşine bakmak için yıllarca çalıştığını, emek verdiğini söyledi.
Annesinin yönlendirmesiyle 5 yıl önce kredi çekerek, endüstriyel makinelerle Ağın leblebisi üretmek için imalathane kurduklarını anlatan Can, üretimi sürdürdüklerini belirtti.
Can, “Bu iş bize anne mirası. Annem bu işi 30 yıl boyunca geleneksel yöntemlerle yaptı. Onun yanında bu işi öğrendik. Annem ilk zamanlar 50 kilogram, daha sonra 100-150 kilogram leblebi üretmeye başladı. Bugün geldiğimiz noktada yılda 100 ton üretim yapıyoruz, üç kişiye de istihdam sağlıyoruz. Annem yine başımızda. Geleneksel yöntemlerden vazgeçmeden üretime devam ediyoruz. Onun azmini gördükçe daha da azimle işimize sarılıyoruz, daha iyi yerlere gelmek için mücadele ediyoruz. Coğrafi işaretli ürünümüzü 81 ile gönderiyoruz. Hedefimiz yurt dışına da açılmak, bu doğrultuda çalışmalarımız devam ediyor.” dedi.
