NASA’nın ikiz uzay aracı ESCAPADE, bu hafta Dünya’nın yakınından geçerek Mars’a doğru yola çıkacak. Araçlar, Dünya’nın kütle çekiminden yararlanırken aynı anda motorlarını da ateşleyecek. NASA’nın hiçbir uzay aracı bu manevrayı daha önce gerçekleştirmedi.
İlk araç manevrayı 7 Kasım Cumartesi günü TSİ 13.00 civarında yapacak. İkinci araç ise iki gün sonra, 9 Kasım Pazartesi günü TSİ 14.00 civarında aynı işlemi tekrarlayacak.
Kütle çekimi ve motor aynı anda devrede
Her araç Dünya’ya yaklaştıkça gezegenin çekim kuvvetiyle hızlanacak ve rotasını Mars’a çevirecek. Dünya’ya en yakın noktada ise motorunu yaklaşık 9 dakika çalıştıracak. “Mars’a geçiş ateşlemesi” adı verilen bu işlem, araçlara son bir itki kazandıracak.
Ateşleme, her aracın hızını saatte 1.600 kilometreden fazla artıracak. Araçların hızı saniyede yaklaşık 10,1 kilometreden 10,8 kilometreye çıkacak. Bu değer, ses hızının yaklaşık 30 katından 31 katına geçiş anlamına geliyor. Bu hızdaki bir araç, ABD’de Washington ile San Francisco arasını 7 dakikadan kısa sürede kat edebilir.
Bu tekniğin adı Oberth manevrası. Bazı uzay araçları daha önce başka hedeflere ulaşmak için Dünya’nın yakınından geçti. Ancak Mars’a giden hiçbir araç, motor ateşlemesiyle desteklenen bu tür bir geçişi başarıyla tamamlamadı.
Mars’a alışılmışın dışında bir rota
Mars görevleri bugüne kadar iki gezegenin uygun hizaya geldiği dönemi bekledi. Bu hizalanma yaklaşık 26 ayda bir yaşanıyor. Hem yolculuğu kısaltıyor hem de yakıt tasarrufu sağlıyor. ESCAPADE ise Kasım 2025’te, Dünya ile Mars Güneş’in karşı taraflarındayken fırlatıldı.
İkiz araçlar doğrudan Mars’a gitmek yerine Dünya-Güneş Lagrange noktası 2’nin (L2) çevresinde böbrek fasulyesine benzeyen bir döngü çizdi. Lagrange noktaları, Güneş ile Dünya’nın çekim etkilerinin dengelendiği bölgeler. Araçlar ardından Dünya’ya doğru geri döndü. Gezegenler yeniden uygun hizaya geldiği için şimdi Dünya’nın çekiminden güç alarak Mars’a yönelecek.
Bu rota, ekibe beklenmedik bir bilimsel fırsat da sundu. Araçlar, Dünya’nın manyetik kuyruğunun hiçbir uzay aracının doğrudan incelemediği uzak bir bölgesinden geçti. Manyetik kuyruk, Güneş rüzgârının Dünya’nın manyetik alanını gezegenin arkasına doğru gererek oluşturduğu bölge. Görevin bilim insanları burada ilginç hareketlilik ve yapılar gözlemlediklerini, bulguları yakında paylaşacaklarını açıkladı.
Teleskopla görülebilecekler
Araçlar, Avustralya’nın güneyi üzerinden geçerken motorlarını ateşleyecek. İlk aracın ateşlemesi 7 Kasım’da TSİ 12.51’de, ikincisininki 9 Kasım’da TSİ 13.51’de başlayacak. Araçlar oldukça soluk görüneceği için onları yıldızların arasında hareket eden sönük noktalar olarak seçmek büyük olasılıkla teleskop gerektirecek. NASA’ya göre gözlemciler, araçların konumunu Jet İtki Laboratuvarı’nın (JPL) Horizons sistemiyle hesaplayabiliyor.
Mars’a varış Eylül 2027’de
Manevraların ardından ikiz araçları yaklaşık 10 aylık bir yolculuk bekliyor. İlk aracın 7 Eylül 2027’de, ikincisinin 9 Eylül 2027’de Mars’a ulaşması planlanıyor. Ekip, yolculuk boyunca birkaç rota düzeltme manevrası yaparak araçları Mars’a tam isabetle yönlendirecek.
ESCAPADE, Mars çevresinde birlikte uçan ilk çok araçlı görev olacak. Araçlar, Güneş rüzgârının Mars ortamıyla nasıl etkileştiğini inceleyecek. Güneş rüzgârı, Güneş’ten saatte yaklaşık 1,6 milyon kilometre hızla akan yüklü parçacık akışı. Görev, bu etkileşimin Mars atmosferinin uzaya kaçmasına nasıl yol açtığını ortaya koymayı amaçlıyor.
Görevi, Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’deki Uzay Bilimleri Laboratuvarı yönetiyor. Üniversitenin renklerinden esinlenerek “Blue” ve “Gold” adı verilen araçları Rocket Lab üretti. İkiz araçlar, 13 Kasım 2025’te Blue Origin’in New Glenn roketiyle Cape Canaveral’dan fırlatıldı.